Polisolokata – dlaczego budziła kontrowersje i jak odzyskać pieniądze?

Polisolokata przez lata była przedstawiana jako bezpieczny sposób na oszczędzanie, a w rzeczywistości dla wielu osób okazała się produktem, który pochłonął większość wpłaconych środków. Dziś skutki umów sprzed lat wciąż odczuwają tysiące konsumentów. Sprawdź, na czym polegała konstrukcja tego produktu, jakie zapisy budziły najwięcej wątpliwości i czy możesz odzyskać pieniądze z polisolokaty.

Czym jest polisolokata i jak działała?

Polisolokata to potoczna nazwa umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK). Była to hybrydowa forma umowy łączącej ubezpieczenie na życie z inwestowaniem środków, choć w rzeczywistości jej charakter inwestycyjny przeważał nad funkcją ochronną.

Klient wpłacał regularne składki, a towarzystwa ubezpieczeniowe przekazywały je do funduszy, które inwestowały na rynku kapitałowym.

Produkt łączył zatem dwa elementy w jednym stosunku prawnym: symboliczną ochronę ubezpieczeniową oraz inwestycję za pośrednictwem funduszy. To właśnie jego charakter inwestycyjny sprawiał, że wypłacana kwota zależała od wyników rynku, a całe ryzyko spoczywało na kliencie.

Środki lokowano w różne fundusze inwestycyjne, co dodatkowo utrudniało szybkie wycofanie kapitału. Aby zrozumieć skalę problemu, warto przyjrzeć się temu, dlaczego ten produkt finansowy przez lata budził tak wiele emocji.

Dlaczego polisolokaty budziły kontrowersje?

Polisolokaty były sprzedawane masowo, często pod hasłem gwarancji zysku i bezpieczeństwa porównywalnego z lokatą bankową.

Według danych przywoływanych przez UOKiK zdecydowało się na nie ponad 5 milionów Polaków, wpłacając łącznie około 50 miliardów złotych. Skala missellingu okazała się jedną z największych na polskim rynku instytucji finansowych.

Problem polegał na tym, że w rezultacie zyski klientów były niemal w całości pochłaniane przez opłaty. i narażone na ryzyko spadku wartości, a towarzystwa ubezpieczeniowe pobierały wynagrodzenie niezależnie od wyników inwestycji. W skrajnych sytuacjach klienci mierzyli się niestety z utratą większości zainwestowanych środków.

Do najczęściej wskazywanych zarzutów wobec tych niekorzystnych umów należały:

• Niejasna konstrukcja – wiele osób było nieświadomych wysokości opłat i realnego ryzyka.
• Agresywny marketing – w wyniku agresywnego marketingu klienci decydowali się na produkt bez pełnej wiedzy o jego wadach.
• Straty finansowe – w efekcie zyski klientów nie tylko nie rosły, ale kapitał malał.

To właśnie te niekorzystne polisolokaty trafiły do oferty produktów krytykowanych przez Rzecznika Finansowego i UOKiK. Sercem większości sporów stały się jednak opłaty pobierane przy wcześniejszym zakończeniu umowy.

Dlaczego opłaty likwidacyjne i administracyjne były tak wysokie?

Najbardziej kontrowersyjnym elementem tych umów były wysokie opłaty likwidacyjne. W pierwszych latach trwania umowy potrafiły one sięgać nawet 100% wartości rachunku, a przedterminowe rozwiązanie umowy oznaczało dla klienta stratę niemal całego kapitału.

Opłaty stosowano jako środek zniechęcający do wcześniejszego rozwiązania umowy. W przypadku wypowiedzenia, opłata likwidacyjna uniemożliwiała wypłatę środków w rozsądnej wysokości.

Pomniejszała bowiem kwotę wypłaty tak drastycznie, że rezygnacja przestawała być opłacalna. Rzecznik Finansowy wskazywał, że tego rodzaju opłata była w istocie karą umowną, a nie realnym odzwierciedleniem kosztów działalności ubezpieczeniowej.

Oprócz tego umowy przewidywały opłaty administracyjne oraz opłaty za zarządzanie, które wynosiły kilka procent wartości rachunku rocznie. Często były one naliczane od całości wpłat, a nie od wypracowanego zysku.

Jakie klauzule niedozwolone zawierały umowy polisolokat?

Nieprawidłowości w umowach polisolokat rzadko sprowadzały się do jednego zapisu. Zazwyczaj wynikały z kilku postanowień, które naruszały równowagę stron na korzyść ubezpieczyciela.

Najczęściej kwestionowana była klauzula opłaty likwidacyjnej, umożliwiająca zatrzymanie znacznej części kapitału klienta w przypadku wcześniejszego zakończenia umowy. W utrwalonej linii orzeczniczej sądy uznawały takie postanowienie za rażąco naruszające interesy konsumenta.

Wątpliwości budziła jednak nie tylko wysokość pobieranych opłat. Wiele umów polisolokat nie określało też w sposób przejrzysty zasad ustalania wartości wykupu ani rzeczywistego poziomu ryzyka inwestycyjnego. W konsekwencji zapisy umowynaruszały prawo konsumenta do rzetelnej informacji, a klient przystępował do zobowiązania, którego realnych skutków nie mógł ocenić.

Na te nieprawidłowości zareagowały instytucje publiczne. UOKiK zarzucił kilkunastu towarzystwom przerzucanie na klientów kosztów zawarcia umowy, co godziło w zbiorowe interesy konsumentów.

Stanowiska te wpłynęły na sytuację procesową klientów. W kolejnych latach nasiliły się pozwy przeciwko ubezpieczycielom, a wyroki sądów apelacyjnych coraz częściej uwzględniały argumentację poszkodowanych.

Ustalenie, że zapisy umowy naruszały dobre obyczaje, otwiera dwie drogi postępowania: odzyskanie samej opłaty likwidacyjnej albo zakwestionowanie całej umowy. Drugie z tych rozwiązań prowadzi do jej unieważnienia.

Kiedy możliwe jest unieważnienie polisolokaty?

Unieważnienie polisolokaty jest środkiem dalej idącym niż zwrot pojedynczej opłaty. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy ubezpieczyciel co do zasady musi zwrócić wszystkie wpłacone składki wraz z odsetkami, tak jakby umowa nigdy nie została zawarta.

Podstawą może być naruszenie istoty umowy ubezpieczenia, sytuacja, w której czynność prawna zobowiązująca nie zachowuje równowagi między funkcją ochronną a inwestycyjną. Jeśli sąd uzna umowę za sprzeczną z naturą stosunku ubezpieczenia lub zasadami współżycia społecznego, może orzec jej nieważność.

Wówczas sąd zobowiązuje towarzystwo ubezpieczeń do zwrotu środków, a pobrane kwoty traktowane są jako świadczenie nienależne.

Na czym polegało rozwiązanie, wypowiedzenie i wykup polisolokaty?

Wykup ubezpieczenia oznaczał wypłatę zgromadzonych środków przed końcem umowy. W przypadku rozwiązania umowy przed terminem naliczano opłatę likwidacyjną, która pomniejszała wartość wykupu.

W sytuacji wypowiedzenia umowy przez klienta pobierano opłatę zależną od momentu rezygnacji: im wcześniej, tym wyższą. Roszczenie o zwrot tej opłaty powstawało w momencie zakończenia umowy. Umowa mogła też wygasnąć wskutek zaprzestania opłacania składek.

Od umowy ubezpieczenia na życie z UFK można było odstąpić w ciągu 30 dni od jej zawarcia bez żadnych kosztów. Po tym terminie wcześniejsze rozwiązanie umowy niemal zawsze wiązało się z opłatami.

Ile wynosi termin przedawnienia roszczeń z polisolokaty?

To jedno z najważniejszych zagadnień, bo od niego zależy, czy sprawę w ogóle można prowadzić.

W większości przypadków termin przedawnienia ustala się na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego, który w 2018 roku został znowelizowany.

Obowiązują dwa terminy:

• 10 lat – dla umów rozwiązanych przed 9 lipca 2018 roku.
• 6 lat – dla umów rozwiązanych po tej dacie.

Zgodnie z uchwałami Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2018 r. (sygn. III CZP 13/18, 20/18 i 22/18) do roszczeń o wypłatę wartości wykupu nie stosuje się trzyletniego terminu z umów ubezpieczenia, lecz dłuższy termin ogólny (właśnie ze względu na przeważający element inwestycyjny).

Skoro roszczenia bywają wciąż aktualne, pozostaje pytanie o podatki i o samą procedurę odzyskania środków.

Czy środki z polisolokaty podlegają opodatkowaniu?

Kwestia podatkowa zależy od charakteru wypłaty. Ewentualny zysk z polisolokaty podlega opodatkowaniu podatkiem od zysków kapitałowych, choć jednym z pierwotnych założeń tego produktu było właśnie ograniczenie tego obciążenia (stąd jego popularność).

Inaczej wygląda sytuacja przy odzyskiwaniu pieniędzy na drodze prawnej. Zwrot wpłaconych składek po unieważnieniu umowy jest traktowany jako zwrot własnego kapitału, a nie dochód, więc nie generuje takiego samego obciążenia jak wypracowany zysk. Szczegóły warto potwierdzić jednak indywidualnie, bo wiele zależy od okoliczności sprawy.

Jak odzyskać pieniądze z polisolokaty?

Proces odzyskiwania środków zwykle zaczyna się od analizy dokumentów.

Konsument ma dwie ścieżki:

• dochodzenie roszczeń o zwrot samej opłaty likwidacyjnej,
• unieważnienie całej umowy i zwrot wszystkich składek. Wybór zależy od zapisów i okoliczności zakończenia umowy.

Odzyskiwanie pieniędzy z polisolokaty, proces w kilku krokach:

1. Reklamacja u ubezpieczyciela – pierwsza, polubowna próba. Samo niezłożenie reklamacji nie zamyka jednak drogi sądowej.
2. Analiza umowy – warto ponownie przeanalizować umowę pod kątem klauzul niedozwolonych i wysokości pobranych opłat.
3. Interwencja Rzecznika Finansowego – interwencję Rzecznika Finansowego oraz jego istotny pogląd można wykorzystać jako wsparcie w sporze.
4. Droga sądowa – jeśli towarzystwo odmawia, pozostaje pozew i podjęcie odpowiednich kroków przed sądem.

Roszczenia konsumenta związane z polisolokatą warto poprzeć dowodami: szczególnie potwierdzeniami wpłat i pełną dokumentacją. Brak umowy utrudnia roszczenie, choć nie zawsze je wyklucza. Jeśli sąd uwzględni argumenty, sąd zobowiązuje towarzystwo ubezpieczeń do zwrotu środków.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę odzyskać pieniądze, jeśli nie mam już umowy?
Dokumentacja bardzo ułatwia sprawę, bo niezachowanie kopii dokumentów utrudnia wykazanie warunków, na jakich zawarto umowę. Nie zawsze jednak jej brak przekreśla roszczenie, część danych można odtworzyć u ubezpieczyciela.

Co się dzieje w razie śmierci ubezpieczonego?
W przypadku śmierci ubezpieczonego świadczenie trafia do wskazanych uposażonych. Roszczenia dotyczące nienależnie pobranych opłat mogą natomiast przejść na spadkobierców, co warto ocenić indywidualnie.

Czy polisolokata była objęta ochroną Bankowego Funduszu Gwarancyjnego?
Nie. Polisolokaty nie były objęte ochroną BFG, ponieważ nie były depozytem bankowym, lecz produktem ubezpieczeniowo-inwestycyjnym. To jedna z różnic wobec klasycznej lokaty.

Autor artykułu

Dominika Krysiak

[email protected]

Na bieżąco śledzi oraz analizuje sytuację Frankowiczów w Polsce. Stara się poruszać te problemy oraz tematy, które najbardziej interesują osoby posiadające kredyt w helweckiej walucie. Prywatnie miłośniczka górskich wędrówek i dobrego amerykańskiego kina.